Artykuły

Każdy ma w sobie zawsze obecnego towarzysza – głos w głowie, który nieustannie komentuje naszą rzeczywistość. Czasem jest wyważony, dyskretny, wspierający, a czasem krzyczy, ocenia, podpowiada i krytykuje. Głos ten, co więcej, nie tylko odnosi się do zauważania faktów, on układa je w dłuższą opowieść o nas w świecie – jesteśmy jej autorem i bohaterem zarazem. Tym właśnie jest autonarracja, czyli zdolność do tworzenia i interpretacji własnej historii – po to, aby nadać sens życiu (słowa oceny i nadawania wartości), aby móc je zrozumieć (znajdowanie powodów zdarzeń), ale również wpływa na kształtowanie własnej świadomości. Głos ten decyduje o tym, jak interpretujemy wydarzenia.

Psychologia narracyjna, której ojcem jest amerykański psycholog Jerome Bruner, mówi że człowiek nie istnieje poza narracją. Co oznacza, że każdy z nas układa własną historię o sobie – o przeszłości, o teraźniejszości i o przyszłości. Kreuje zatem również naszą percepcję, czyli co widzę, co słyszę, co przeżywam i co z tego zapamiętam (o sobie!).

Dwa identyczne wydarzenia, jak nieudana prezentacja, strata klienta czy słaby występ, mogą wywołać zupełnie odmienne reakcje – właśnie w zależności od narracji. Niepowodzenia mogą być powodem własnej niekompetencji albo lekcją rozwojową. Pewnie każdy z nas zna te słowa „Tak, jestem do niczego!”, czy „Ok, nie poszło mi teraz, co mogę następnym razem zrobić lepiej?” To, o czym piszę to właśnie moc słów – nawet tych cichych, w głowie – które kształtują naszą mentalną rzeczywistość.

Dialog wewnętrzy a emocje i decyzje

Przejdźmy do kolejnych obszarów wpływu autonarracji – wewnętrzny dialog kształtuje również decyzje, energię i zdolność do radzenia sobie ze stresem. Psycholog Ethan Kross, wykazał jak duży wpływ ma mówienie do siebie w trzeciej osobie – zamiast w pierwszej. Mówiąc do siebie „Ela, wątpisz, ale dasz radę” zamiast „Nie wiem, czy dam radę” wpływamy na obniżenie poziomy stresu i zwiększamy koncentrację. Brzmi banalnie, prawda? Jednak zmiana formy ma realny wpływ na odbiór tej wypowiedzi.

W gabinecie nieraz proszę klientów, aby powiedzieli do siebie tak, jak powiedzieliby do przyjaciela. Po pierwszej reakcji na prośbę jaką jest skrępowanie i wstyd (tak, łapiemy się wtedy na tym, że dla siebie nie mamy tyle wspierających i motywujących słów, co dla naszych bliskich!), ale już po próbie przeformułowania słów tak, jakby mówili do siebie siedzącego obok, pojawia się zrozumienie, przestrzeń wolna od stresu, wzrasta motywacja i poczucie sprawczości.

To, co myślisz o sobie – staje się tobą, czyli kształtuje twoje nastawienie!

Jeśli jak mantrę będziesz powtarzać sobie „Nie umiem, że jestem za słaby!” – zostaniesz w tym miejscu. Jeśli zmienisz to w „Nie umiem teraz, ale poszukam sposobu, jak się nauczyć” – nie oszukujesz samego siebie, ale robisz otwarcie na rozwój – a za tym idzie energia i konkretne działanie. Nad tym pracował kolejny psycholog, Carol Dweck, który wykazywał, że wewnętrzny język może uwięzić nas w starym schemacie lub otworzyć na rozwój.

Samospełniające się przepowiednie

W latach 60. XX wieku psycholog Robert Rosenthal i dyrektorka szkoły podstawowej w Kalifornii Lenore Jacobson przeprowadzili eksperyment, w którym badali wpływ oczekiwań nauczycieli na osiągnięcia uczniów. Wyniki były następujące: uczniowie (wybierani losowo!), w których potencjał wierzyli nauczyciele, osiągnęli lepsze efekty w nauce i rozwoju. Przekładając to na siebie, jeśli nasz wewnętrzny głos będzie powtarzać „Nie dam rady!”, nasz mózg będzie szukać dowodów na potwierdzenie swojej „prawdy” o sobie.

Świadomość własnej narracji i jej wpływu, to pierwszy krok na wyjście z tego zamkniętego koła. Gdy to zobaczysz, zrozumiesz, że możesz zaprojektować własne myśli i słowa tak, aby stały się one twoimi sprzymierzeńcami, nie hamulcowymi.

Świadoma i opowiedziana autonarracja może być kreowana (niczym strategia biznesowa) przez:

Narracje redemptive – twoja historia z happy endem. Naucz się nowej percepcji, swoją historię oglądając jako trampolinę do rozwoju i wzrostu. Psycholog Dan McAdams wykazał że taka umiejętność przekłada się na większą odporność, lepsze radzenie sobie z presją, a w efekcie większe poczucie szczęścia.

Pisanie narracyjne – czyli pisz! Klienci, którym zaproponowałam prowadzenie codziennych zapisów (emocji, interpretacji, sytuacji), już po kilkunastu dniach wracali do mnie z feedbackiem, że dzięki tej metodzie wszytko staje się bardziej zrozumiałe, jasne, klarowniej i pewniej podejmują decyzje, a w głowie mają większy spokój.

Na koniec chcę zostawić kilka praktycznych wskazówek, jak zacząć prace z wewnętrznym głosem:

Zwróć uwagę na język. Co do siebie mówisz? „Jestem najgorszy” czy „Jak poprawić wynik?” Pierwsza osłabia, druga otwiera.
Zmień perspektywę z pierwszej na trzecią osobę. „Marcin, dasz radę” zamiast „Nie dam rady”.
Reframing – przeformułuj historię na case study „Co mnie to nauczyło?” „Jak mogę to wykorzystać w przyszłości?”. Szukaj sensu.
Porządkuj pisząc – dziennik emocji, wniosków, refleksji. To porządkuje myśli, daje dystans.
Twórz narrację rozwojową – ty, już nie w roli statysty, ale bohatera. Dostrzeż miejsca i opcje na rozwój, zarówno te dawne (gdzie dzięki nim doszedłeś) i przyszłe (gdzie możesz dojść dalej?!).

Nie masz pełnej kontroli nad tym, co wydarzy się w życiu, w biznesie, w sporcie. Ale masz wpływ na historię, jaką o tym tworzysz. Każda myśl, którą powtarzasz w ciszy umysłu, jest jak cegiełka budująca twoją rzeczywistość. Świadome kształtowanie autonarracji nie jest fałszowaniem rzeczywistości. To znalezienie sensu i wykorzystanie go do działania dającego satysfakcję i efekty. Nie musisz zmieniać całego życia od razu. Zacznij od małych kroków, jednego dnia, jednej sytuacji, jednej notatki, jednej zmiany sposobu mówienia/myślenia. To naprawdę działa – widziałam to wiele razy u moich klientów. To też twoje narzędzie. Użyjesz?

Napisała: Olga Gill-Sobota